Khuyến nghị giải pháp đột phá tư duy trong hỗ trợ doanh nghiệp và sử dụng vốn đầu tư công

Cần giải quyết các “nút thắt” cho doanh nghiệp

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, thảo luận tại Tổ 06 của Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Đồng Nai và Thái Nguyên, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) nhìn nhận thực tế đầy thách thức của nền kinh tế trong năm 2026. Mặc dù quý I đạt mức tăng trưởng 7,83% – một con số khá cao trong bối cảnh khó khăn nhưng để đạt được mục tiêu tăng trưởng 10% cho cả năm (mức tối thiểu hai con số), áp lực lên ba quý còn lại là vô cùng lớn và đặt ra nhiều thách thức cho công tác điều hành.

Nhấn mạnh về động lực cốt lõi, đại biểu Trịnh Xuân An khẳng định chìa khóa để đạt được tăng trưởng là doanh nghiệp. Tuy nhiên, những số liệu thực tế về thực trạng doanh nghiệp hiện nay đang đặt ra nhiều dấu hỏi lớn. Dẫn chứng từ con số 91.800 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường chỉ trong một quý, đại biểu bày tỏ sự lo ngại về thực trạng hệ thống doanh nghiệp hiện nay vẫn còn rất nhiều khó khăn, chưa thực sự được như kỳ vọng. Đại biểu đề nghị Chính phủ cần đánh giá rõ ràng hơn bản chất của sự rút lui này để có giải pháp trúng và đúng.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An, ngoài các yếu tố về thể chế, hạ tầng và chính trị, khối doanh nghiệp cần được quan tâm một cách thực chất và sát sao hơn. Cụ thể cần giải quyết các nút thắt hiện hữu về tín dụng, thủ tục hành chính và chi phí. Chính phủ nên có một nhóm riêng để thúc đẩy, hỗ trợ cho khối doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đặc biệt, đại biểu cho rằng tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân là dành cho hàng triệu doanh nghiệp Việt Nam, không chỉ bó hẹp trong một nhóm nhỏ.

Đầu tư công: Phải quản lý theo kết quả đầu ra, loại bỏ các chi phí hành chính không cần thiết 

Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận là kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Với tổng quy mô vốn dự kiến lên tới 8,22 triệu tỷ đồng – tăng gấp hơn 2,7 lần so với giai đoạn trước tạo áp lực về tính hiệu quả và nguồn lực là rất lớn. Trong cơ cấu vốn 8,22 triệu tỷ đồng, ngân sách Trung ương chiếm 3,8 triệu tỷ và địa phương là 4,42 triệu tỷ. Đại biểu Trịnh Xuân An bày tỏ sự băn khoăn khi nguồn thu từ địa phương được giao rất cao nhưng báo cáo của Chính phủ lại chưa đánh giá kỹ lưỡng các nguồn lực cụ thể như thu nội địa, thu từ đất đai hay các khoản thu khác. Việc giao chỉ tiêu thu cao cho các địa phương đòi hỏi một sự tính toán kỹ lưỡng hơn.

Đặc biệt, đại biểu cảnh báo nếu không thay đổi triệt để phương pháp làm thì đầu tư công sẽ lại như giai đoạn trước là giải ngân chậm, hiệu quả đầu tư chưa cao và tình trạng chuyển nguồn vốn lớn, dự án quá nhiều nhưng đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm.

Để khắc phục tình trạng dự án nhiều nhưng không hiệu quả, đại biểu Trịnh Xuân An đề xuất một hướng đi mới cho Chính phủ trong việc quản lý đầu tư công như thay đổi danh mục dự án, thay vì hình thành một danh mục dự án chi tiết (trừ các dự án quan trọng quốc gia, an ninh quốc phòng), Trung ương nên giao cho địa phương theo từng gói vốn. Tùy vào nhu cầu cấp bách của từng vùng để quyết định nhiệm vụ đầu tư, ví dụ Đồng Nai tập trung làm hạ tầng, còn Thái Nguyên tập trung chống ngập. Bên cạnh đó, thiết kế cơ chế quản lý dựa trên kết quả cuối cùng, gắn với hạch toán kinh tế – xã hội và đánh giá hiệu quả đầu tư. Đây cũng là tinh thần chỉ đạo mà Tổng Bí thư đã quán triệt từ các ví dụ thực tiễn như dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia, đại biểu Trịnh Xuân An bày tỏ sự lo ngại khi nguồn vốn đầu tư vô cùng lớn nhưng hiệu quả chưa rõ nét. Trong giai đoạn này, chỉ riêng 5 chương trình mục tiêu quốc gia đã có khoảng 175 ngàn tỷ đồng vốn bộ ngành và 46 ngàn tỷ đồng vốn địa phương. Đáng chú ý, chương trình mục tiêu về giáo dục có tổng mức đầu tư có thể lên đến gần 1 triệu tỷ đồng. Đại biểu đề xuất phải thay đổi cách làm, không nên làm chương trình theo kiểu cộng dồn nhu cầu từ dưới lên để hình thành một danh mục đồ sộ nhưng không nắm được hiệu quả thực tế. Đồng thời, phải quản lý bằng được theo kết quả đầu ra và hạch toán rõ ràng, loại bỏ các chi phí hành chính không cần thiết.

Cần hoàn thiện cơ chế linh hoạt, rút gọn thủ tục hành chính trong giải ngân vốn ODA

Liên quan đến vấn đề giải ngân vốn ODA trong đầu tư công, đại biểu Lê Nữ Thuỳ Dương (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) có những đóng góp chi tiết nhằm tối ưu hóa nguồn lực này.

Theo đại biểu, trong bối cảnh Việt Nam đã chuyển sang nhóm quốc gia có thu nhập trung bình, mức độ ưu đãi của nguồn vốn ODA có thể kém thuận lợi hơn, với sự gia tăng chi phí vốn và các điều kiện vay. Điều này đặt ra yêu cầu cần đánh giá, xây dựng hệ tiêu chí rõ ràng để xác định các dự án thực sự cần sử dụng vốn ODA hoặc các nguồn vốn huy động khác, ưu tiên những lĩnh vực có quy mô trọng điểm quốc gia, mang lại lợi ích xã hội lớn và bảo đảm hiệu quả về thời gian, nguồn lực, chi phí.

Để khắc phục tình trạng giải ngân vốn chậm, đại biểu Lê Nữ Thuỳ Dương kiến nghị cần hoàn thiện cơ chế theo hướng linh hoạt, rút gọn thủ tục hành chính; rà soát, đơn giản hóa và chuẩn hóa quy trình phê duyệt dự án, giảm chồng chéo giữa các cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, nghiên cứu áp dụng cơ chế “một cửa” trong thẩm định, phê duyệt; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, nâng cao tính minh bạch và khả năng theo dõi tiến độ.

Cùng với đó, đại biểu nhấn mạnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; trao quyền chủ động nhiều hơn cho các Bộ, ban ngành, địa phương và chủ đầu tư trong xử lý các vấn đề phát sinh như các nội dung điều chỉnh kỹ thuật, thiết kế, biện pháp thi công, phương án lắp đặt và dự toán trong phạm vi cho phép. Theo đại biểu, việc phân cấp phải đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả rõ ràng, bảo đảm trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân; đồng thời xác định thẩm quyền phê duyệt gắn với định mức tài chính cụ thể để phân định rõ trách nhiệm giữa trung ương và địa phương.

Mặt khác, cần chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ trong công tác chuẩn bị và triển khai dự án; xây dựng đội ngũ chuyên trách có chuyên môn sâu về quản lý dự án ODA như lập, thẩm định dự án, quản lý hợp đồng, đấu thầu quốc tế và tài chính; bố trí cán bộ phù hợp với tính chất, quy mô dự án; đánh giá hiệu quả công việc dựa trên kết quả, gắn trách nhiệm cá nhân với tiến độ và chất lượng dự án.

Đồng thời, đại biểu Lê Nữ Thuỳ Dương cũng cho rằng cần áp dụng chế tài đối với các trường hợp chậm giải ngân vốn ODA không có lý do chính đáng, gây lãng phí; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân để xảy ra tình trạng chậm giải ngân kéo dài, làm phát sinh chi phí dự án và chi phí tài chính như lãi vay, phí cam kết, lãi quá hạn gây thiệt hại và ảnh hưởng đến hiệu quả dự án. “Việc khắc phục những tồn tại hạn chế, giải ngân hiệu quả vốn ODA sẽ góp phần tối ưu hóa việc sử dụng vốn trong đầu tư công“, đại biểu này nhấn mạnh.